Tam kan sayımı (hemogram), kandaki hücrelerin sayısını ve özelliklerini değerlendiren temel bir laboratuvar testidir. Bu test, anne adayının genel sağlık durumu hakkında önemli bilgiler sağlar. Gebelikte en sık istenen laboratuvar tetkiklerinden biridir.

Tam kan sayımında değerlendirilen başlıca hücreler şunlardır:

• Kırmızı kan hücreleri (eritrositler): Hemoglobin düzeyinin düşük olması anemiyi (kansızlığı) düşündürebilir.
• Beyaz kan hücreleri (lökositler): Vücudun enfeksiyonlarla savaşmasına yardımcı olurlar. Sayılarındaki artış veya azalma, enfeksiyonlar ya da farklı sağlık sorunları hakkında bilgi verebilir.
• Trombositler (plateletler): Kanın pıhtılaşmasında önemli rol oynarlar. Trombosit sayısının düşük olması kanama eğilimini artırabilir.

Tam kan sayımında ayrıca MCV (kırmızı kan hücrelerinin ortalama büyüklüğü) adı verilen bir değer de ölçülür. Demir eksikliği bulunmayan gebelerde MCV değerinin 80 fL’nin altında olması, talasemi (Akdeniz anemisi) taşıyıcılığı olasılığını düşündürebilir.

Ancak MCV değeri tek başına tanı koydurmaz. Böyle bir durumda doktorunuz tanıyı doğrulamak için ek testler isteyebilir.

Gebelikte anemi (kansızlık), kandaki hemoglobin (Hb) düzeyinin gebelik haftası için normal kabul edilen hemoglobin değerinin altında olmasıdır. Anemi tanısı, gebelik haftasına uygun hemoglobin değerleri dikkate alınarak konur.

Aşağıdaki durumlarda gebelikte anemi kabul edilir:

• Birinci ve üçüncü trimesterde: Hemoglobin (Hb) düzeyinin 11 g/dL’nin altında (veya hematokrit değerinin %33’ün altında) olması
• İkinci trimesterde: Hemoglobin (Hb) düzeyinin 10,5 g/dL’nin altında (veya hematokrit değerinin %32’nin altında) olması

Gebelikte aneminin en sık nedeni demir eksikliğidir. Bununla birlikte B12 vitamini veya folat eksikliği, bazı kronik hastalıklar ve kalıtsal kan hastalıkları da anemiye yol açabilir.

Bu nedenle tedaviye başlamadan önce aneminin nedeninin belirlenmesi ve uygun tedavinin buna göre planlanması önemlidir.

Ferritin, vücutta demiri depolayan bir proteindir. Kandaki ferritin düzeyi, vücudun demir depoları hakkında bilgi verir.

Demir depoları azalmaya başladığında genellikle önce ferritin düzeyi düşer. Demir eksikliği ilerledikçe hemoglobin düzeyi de azalabilir ve ilerleyen dönemde anemi (kansızlık) gelişebilir. Bu nedenle ferritin düzeyi, demir eksikliğinin kansızlık gelişmeden önce saptanmasına yardımcı olabilir.

Ferritin düzeyi, enfeksiyon veya bazı iltihaplı hastalıklarda normalden yüksek bulunabilir. Bu nedenle ferritin sonucu tek başına değerlendirilmez. Doktorunuz ferritin sonucunu diğer kan testleri, muayene bulguları ve genel sağlık durumunuzla birlikte değerlendirir.

Gebeliğin başlangıcında açlık kan şekeri (AKŞ) ölçülmesinin amacı, gebelikten önce var olan ancak henüz tanı konulmamış şeker hastalığının (diyabetin) araştırılmasıdır.

Aşağıdaki bulgulardan birinin saptanması, diyabet tanısını düşündürür ve ileri değerlendirme gerektirir:

• AKŞ ≥ 126 mg/dL
• Hemoglobin A1c (HbA1c) ≥ %6,5
• Günün herhangi bir saatinde ölçülen kan şekerinin ≥ 200 mg/dL olması (diyabet belirtileri ile birlikte)

Gebelikten önce var olan diyabetin erken dönemde tanınması, anne ve bebeğin sağlığının korunmasına yardımcı olur ve gebeliğin daha güvenli şekilde takip edilmesini sağlar.

Tiroid bezinin normalden az çalışması (hipotiroidi) veya fazla çalışması (hipertiroidi), hem anne hem de bebeğin sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle gebeliğin başlangıcında tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesi önemlidir.

Tiroid hastalığı öyküsü bulunmayan ve tiroid hastalığını düşündüren belirti veya bulguları olmayan gebelerde genellikle TSH (tiroid stimüle edici hormon) düzeyi değerlendirilir. Ancak TSH taramasının tüm anne adaylarında rutin olarak yapılıp yapılmaması konusunda uluslararası kılavuzlar arasında tam bir görüş birliği bulunmamaktadır.

Gebelikte normal kabul edilen TSH düzeyleri, gebelik öncesindeki normal değerlerden farklı olabilir. Bu nedenle test sonuçları, gebelik haftası ve anne adayının klinik durumu birlikte değerlendirilerek yorumlanır.

TSH düzeyinde anormallik saptanması veya anne adayında tiroid hastalığı öyküsü ya da tiroid hastalığını düşündüren klinik bulguların bulunması durumunda aşağıdaki testler de istenebilir:

• Serbest T4 (sT4)
• Gerektiğinde serbest T3 (sT3)
• Anti-tiroid peroksidaz antikoru (Anti-TPO)

Daha önce tiroid hastalığı tanısı almış veya tiroid hormonu kullanan anne adaylarında, gebeliğin erken döneminde ilaç dozunun yeniden düzenlenmesi gerekebilir.

Bu testler, tiroid hastalıklarının tanısını doğrulamaya yardımcı olur ve gerekli durumlarda uygun tedavinin planlanmasını sağlar.

Gebeliğin başlangıcında, daha önce bilinmiyorsa bütün anne adaylarında kan grubu ve Rh tayini yapılması önerilir.

Bu testin temel amacı, Rh uygunsuzluğu (kan uyuşmazlığı) açısından risk olup olmadığını değerlendirmektir. Rh uygunsuzluğu açısından risk varsa, gebelik buna uygun şekilde takip edilir ve gerekli durumlarda koruyucu tedavi uygulanabilir.

Kan grubu bilgisinin bilinmesi, gebelik veya doğum sırasında kan transfüzyonu (kan nakli) gerektirebilecek acil durumlarda da önemlidir.

Rh, kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde bulunan Rh(D) antijeni adı verilen bir proteindir. Bu proteinin bulunup bulunmamasına göre kişinin Rh durumu belirlenir.

• Kırmızı kan hücrelerinde Rh(D) antijeni varsa kişi Rh pozitif (Rh+) olarak tanımlanır.
• Kırmızı kan hücrelerinde Rh(D) antijeni yoksa kişi Rh negatif (Rh−) olarak tanımlanır.

Rh durumu, gebelik takibinde değerlendirilen önemli özelliklerden biridir ve ilk gebelik muayenesinde değerlendirilir.

Rh uygunsuzluğu, annenin Rh negatif, babanın ise Rh pozitif olduğu gebeliklerde ortaya çıkabilir. Bu durumda bebeğin Rh pozitif olma ihtimali vardır.

Bebek Rh pozitif ise, gebelik sırasında veya özellikle doğum esnasında bebeğe ait Rh pozitif kırmızı kan hücreleri annenin dolaşımına geçebilir. Anne bağışıklık sistemi bu hücreleri yabancı olarak algılayabilir ve bunlara karşı anti-D antikorları oluşturabilir. Bu duruma duyarlanma (sensitizasyon) denir.

Bu antikorlar, sonraki Rh pozitif gebeliklerde plasentadan bebeğe geçerek bebeğin kırmızı kan hücrelerini parçalayabilir. Bunun sonucunda bebekte kansızlık (anemi), sarılık ve ağır olgularda yaşamı tehdit edebilen ciddi sağlık sorunları gelişebilir.

Rh uygunsuzluğu, günümüzde uygun takip ve koruyucu tedavi sayesinde büyük ölçüde önlenebilen bir durumdur.

Rh negatif kan grubuna sahip ve Rh uygunsuzluğu olan anne adaylarında öncelikle kanda anti-D antikoru bulunup bulunmadığı araştırılır. Antikor saptanmamışsa, duyarlanmayı önlemek amacıyla genellikle 28. gebelik haftasında ve gerekli durumlarda anti-D immünoglobulin uygulanabilir.

Doğumdan sonra bebeğin Rh pozitif olduğu belirlenirse, tercihen doğumdan sonraki ilk 72 saat içinde anneye tekrar anti-D immünoglobulin uygulanması gerekebilir.

Düşük, dış gebelik, amniyosentez, karın travması veya gebelikte kanama gibi anne ile bebeğin kanının karışma riskinin bulunduğu durumlarda da doktorunuz anti-D immünoglobulin uygulanmasını önerebilir.

Anne daha önce anti-D antikorları geliştirmişse (duyarlanma oluşmuşsa), anti-D immünoglobulin artık etkili değildir. Bu durumda gebelik, bebeğin etkilenme durumu açısından ultrason ve gerekli görülen diğer yöntemlerle daha yakından takip edilir.

Rh uygunsuzluğu mevcut ise indirekt Coombs testi, annenin bebeğin kırmızı kan hücrelerine karşı antikor geliştirip geliştirmediğini değerlendirmek amacıyla yapılır. Testin negatif olması, annenin henüz antikor geliştirmediğini gösterir ve uygun gebelik haftasında koruyucu anti-D immünoglobulin uygulanması planlanabilir. Testin pozitif bulunması ise annenin bebeğin kırmızı kan hücrelerini etkileyebilecek antikorlar geliştirmiş olabileceğini düşündürür. Bu durumda anne ve bebeğin sağlığını değerlendirmek amacıyla ek incelemeler ve daha yakın takip gerekebilir.

Tam idrar tetkiki (TİT), gebeliğin başlangıcında yapılan temel laboratuvar incelemelerinden biridir. Bu test, böbrekler ve idrar yollarının durumu hakkında önemli bilgiler sağlar.

Tam idrar tetkikinde özellikle aşağıdaki bulgular değerlendirilir:

• Eritrosit (kırmızı kan hücreleri): İdrarda eritrosit bulunması, idrar yolu hastalıkları, idrar yolu taşları veya başka bazı sağlık sorunlarının belirtisi olabilir.
• Lökosit (beyaz kan hücreleri): İdrarda lökosit saptanması idrar yolu enfeksiyonunu düşündürebilir.
• Glikoz: İdrarda glikoz bulunması yüksek kan şekeri ile ilişkili olabilir. Ancak tek başına diyabet tanısı koydurmaz ve ek değerlendirme gerektirir.
• Protein: Gebeliğin başlangıcında idrardaki protein miktarının değerlendirilmesi önemlidir. Bu değer, gebeliğin ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkabilecek protein kaçağı ile karşılaştırılmasına yardımcı olabilir. İdrarda fazla miktarda protein saptanması, böbrek hastalıklarının veya gebeliğin ilerleyen dönemlerinde görülebilen preeklampsinin (gebelik zehirlenmesi) bir bulgusu olabilir.

İdrar kültürü, idrarda bakteri bulunup bulunmadığını ve bakteri saptanması durumunda hangi antibiyotiklerin etkili olabileceğini belirlemek amacıyla yapılan bir laboratuvar testidir.

Gebelikte bazı kadınlarda idrar yolu enfeksiyonu hiçbir belirti vermeden görülebilir. Bu duruma asemptomatik bakteriüri (belirti vermeyen bakteri varlığı) denir. Anne adayında idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma veya ateş gibi şikâyetler olmasa bile idrarda bakteri bulunabilir.

Tedavi edilmeyen asemptomatik bakteriüri, böbrek enfeksiyonuna (piyelonefrit) ve erken doğum gibi bazı gebelik komplikasyonlarına yol açabileceğinden, gebeliğin başlangıcında idrar kültürü yapılması önerilir.

Tam idrar tetkikinde bakteri veya lökosit görülmesi idrar yolu enfeksiyonunu düşündürebilir. Ancak tanının doğrulanması için çoğu zaman idrar kültürü gerekir.

İdrar kültürü sonucunun çıkması genellikle birkaç gün sürer.

İdrar kültüründe bakteri üremesi saptanırsa, doktorunuz gebelikte güvenle kullanılabilecek uygun bir antibiyotik tedavisi planlayacaktır. Tedavi tamamlandıktan sonra enfeksiyonun düzelip düzelmediğini değerlendirmek amacıyla kontrol idrar kültürü yapılması önerilebilir.

Gebeliğin başlangıcında yapılan kızamıkçık (rubella) testinin amacı, anne adayının kızamıkçık virüsüne karşı bağışık olup olmadığını değerlendirmektir.

Bu amaçla kanda Anti-Rubella IgG ve enfeksiyon şüphesi varlığında Anti-Rubella IgM düzeyleri değerlendirilir.

• Anti-Rubella IgG pozitif ise, kişinin daha önce kızamıkçık enfeksiyonu geçirdiği veya aşılandığı ve virüse karşı bağışık olduğu anlaşılır.
• Anti-Rubella IgM pozitif bulunması, yakın zamanda geçirilmiş veya devam eden bir enfeksiyonu düşündürebilir. Ancak IgM testi tek başına kesin tanı koydurmaz ve gerektiğinde ek testlerle doğrulanması gerekir.

Gebelik sırasında, özellikle erken dönemde geçirilen kızamıkçık enfeksiyonu, bebekte doğumsal kızamıkçık sendromu adı verilen ciddi sağlık sorunlarına ve doğumsal anomalilere yol açabilir.

Anti-Rubella IgG negatif olması, anne adayının kızamıkçık virüsüne karşı bağışık olmadığını gösterir. Bu durumda gebelik boyunca kızamıkçık enfeksiyonu geçiren kişilerle temastan kaçınılması önerilir. Kızamıkçık aşısı canlı, zayıflatılmış virüs içerdiği için gebelik sırasında uygulanmaz. Bağışıklığı olmayan kadınların doğumdan sonra uygun zamanda aşılanmaları önerilir.

Daha önce kızamıkçık enfeksiyonu geçirilmiş veya aşılanma sonucunda bağışıklık gelişmişse, kişi kızamıkçığa karşı bağışık kabul edilir ve gebelikte kızamıkçığa bağlı risk belirgin şekilde azalır.

Kızamıkçık (Rubella), damlacık yoluyla bulaşan viral bir enfeksiyondur. Daha önce kızamıkçık enfeksiyonu geçirmemiş veya aşı ile bağışıklık kazanmamış kişiler enfeksiyona karşı duyarlıdır.

Gebeliğin başlangıcında yapılan Anti-Rubella IgG testi ile anne adayının kızamıkçık virüsüne karşı bağışık olup olmadığı değerlendirilir. Anti-Rubella IgG sonucunun negatif olması, kişinin virüse karşı bağışık olmadığını gösterir.

Gebelik sırasında, özellikle ilk üç ayda geçirilen kızamıkçık enfeksiyonu, bebekte doğumsal kızamıkçık sendromu ve çeşitli doğumsal anomalilere yol açabilir. Bu nedenle bağışıklığı olmayan anne adaylarının gebelik boyunca kızamıkçık enfeksiyonu geçiren kişilerle temastan kaçınmaları önerilir.

Kızamıkçık aşısı canlı, zayıflatılmış virüs içerdiği için gebelik sırasında uygulanması önerilmez.

Gebelik planlanıyorsa, kızamıkçık aşısının gebe kalmadan en az 1 ay önce yapılması önerilir. Aşı uygulandıktan sonra da en az 1 ay gebelik planlanmaması tavsiye edilir.

Gebelik sırasında kızamıkçık aşısının yanlışlıkla uygulanması, gebeliğin sonlandırılması için tek başına bir neden değildir. Böyle bir durumda kadın hastalıkları ve doğum uzmanınız gerekli değerlendirmeyi yapacak ve gebeliğinizi uygun şekilde takip edecektir.

Hepatit B ve hepatit C, karaciğeri enfekte edebilen viral hastalıklardır. Anne adayında hepatit B veya hepatit C enfeksiyonu bulunması, gebelik takibini ve doğumdan sonra bebeğe uygulanacak koruyucu yaklaşımları etkileyebileceğinden, gebeliğin başlangıcında tarama yapılması önemlidir.

Bu amaçla ilk gebelik muayenesinde aşağıdaki testler istenir:

• HBsAg (Hepatit B yüzey antijeni)
• Anti-HBs (bağışıklık durumunun değerlendirilmesi gerektiğinde)
• Anti-HCV

HBsAg pozitif bulunması, hepatit B enfeksiyonu açısından ileri değerlendirme yapılması gerektiğini gösterir. Anti-HBs ise kişinin hepatit B virüsüne karşı bağışık olup olmadığını değerlendirmek için kullanılır.

Anti-HCV testinin pozitif bulunması tek başına aktif hepatit C enfeksiyonu olduğu anlamına gelmez. Bu durumda tanının doğrulanması için HCV RNA testi yapılır.

• HCV RNA pozitif ise aktif hepatit C enfeksiyonu vardır.
• HCV RNA negatif ise aktif hepatit C enfeksiyonu saptanmamıştır. Ancak bu sonuç, daha önce geçirilmiş ve iyileşmiş bir enfeksiyonu veya yalancı pozitif Anti-HCV sonucunu düşündürebilir.

Aktif hepatit B veya hepatit C enfeksiyonu saptanan anne adaylarında, anne ve bebeğin sağlığını korumaya yönelik takip ve tedavi planı ilgili uzmanlar tarafından kişiye özel olarak düzenlenir.

Gebelik sırasında hepatit B veya hepatit C enfeksiyonu saptanması, hem anne hem de bebeğin sağlığı açısından dikkatli bir takip gerektirebilir. Ancak uygun izlem ve gerekli önlemler sayesinde bebeğe bulaşma riski önemli ölçüde azaltılabilir.

Hepatit B enfeksiyonu bulunan (HBsAg pozitif) anne adaylarında virüsün doğum sırasında bebeğe bulaşma riski vardır. Bu nedenle bebeğe bulaşma riskini azaltmak amacıyla doğumdan sonraki ilk 12 saat içinde hepatit B aşısı ve hepatit B immünoglobulini (HBIG) uygulanması önerilir.

Bazı anne adaylarında kandaki HBV DNA düzeyinin yüksek olması durumunda, bebeğe bulaşma riskini azaltmak amacıyla gebeliğin son döneminde antiviral tedavi planlanabilir.

Hepatit C enfeksiyonu bulunan anne adaylarında ise gebelik boyunca anne ve bebek yakından takip edilir.

Günümüzde hepatit C tedavisinde kullanılan doğrudan etkili antiviral ilaçlar gebelik sırasında rutin olarak önerilmemektedir. Bu nedenle tedavi çoğunlukla doğum sonrasına ertelenir.

Doğumdan sonra hem annenin tedavisi planlanır hem de bebeğin gerekli kontrolleri çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından yürütülür.

HIV (İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü), bağışıklık sistemindeki bazı hücreleri enfekte ederek zamanla bağışıklık sisteminin zayıflamasına neden olan bir virüstür. Tedavi edilmediğinde ileri dönemde Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu (AIDS) adı verilen hastalık tablosu gelişebilir.

Anne adayında HIV enfeksiyonu varsa virüs, gebelik sırasında, doğum sırasında veya emzirme döneminde bebeğe bulaşabilir. Bu nedenle gebeliğin başlangıcında tüm anne adaylarına HIV testi yapılması önerilir.

HIV testinin pozitif bulunması tek başına kesin HIV enfeksiyonu olduğu anlamına gelmez. Tanının kesinleştirilmesi için ek doğrulama testleri yapılır.

HIV enfeksiyonunun gebeliğin erken döneminde saptanması büyük önem taşır. Çünkü uygun tedavi ve koruyucu önlemler sayesinde virüsün anneden bebeğe bulaşma riski çok büyük oranda azaltılabilir.

Gebelikte HIV enfeksiyonu saptanırsa kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile enfeksiyon hastalıkları uzmanı birlikte takip ve tedavi planını oluşturur.

Bu süreçte:

• Anneye, HIV’in çoğalmasını baskılayan antiretroviral tedavi (ART) başlanır veya mevcut tedavisi düzenlenir.
• Doğum şekli; annenin kandaki HIV miktarı (viral yük), gebeliğin özellikleri ve güncel tıbbi öneriler doğrultusunda planlanır. Sezaryen doğum yalnızca gerekli durumlarda önerilir.
• Yenidoğana koruyucu ilaç tedavisi uygulanır.
• Emzirme ile ilgili öneriler, ülkenin sağlık politikaları ve annenin sağlık durumuna göre belirlenir.
• Uygun tedavi ve koruyucu yaklaşımlar sayesinde HIV’in anneden bebeğe bulaşma riski %1’in altına kadar düşürülebilmektedir.

Sifiliz (frengi), Treponema pallidum adlı bakterinin neden olduğu cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon hastalığıdır.

Gebelik sırasında sifiliz enfeksiyonu; düşük, ölü doğum, erken doğum ve bebekte doğumsal sifiliz gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Sifiliz için yapılan tarama testleri kolay uygulanabilen, güvenilir ve düşük maliyetli testlerdir. En sık kullanılan tarama testlerinden biri VDRL’dir. VDRL, sifiliz taramasında kullanılan bir kan testidir. Tarama testi pozitif bulunduğunda tanının kesinleştirilmesi için farklı bir doğrulama kan testi yapılır.

Gebelikte sifiliz erken dönemde tanınır ve uygun şekilde tedavi edilirse hem anne hem de bebeğe ait ciddi komplikasyonların büyük bölümü önlenebilir. Bu nedenle gebeliğin başlangıcında tüm anne adaylarına sifiliz taraması önerilir.

Tarama testinin pozitif bulunması tek başına kesin sifiliz tanısı anlamına gelmez. Pozitif sonucun doğrulanması için farklı bir doğrulama kan testi yapılır.

Sifiliz tanısı doğrulanırsa gebelik sırasında penisilin tedavisi uygulanır. Penisilin, gebelikte sifiliz tedavisinde etkinliği kanıtlanmış ve bebeğin korunmasında en etkili antibiyotiktir.

Tedaviden sonra tedaviye verilen yanıtı değerlendirmek amacıyla belirli aralıklarla kontrol kan testleri yapılır. Ayrıca gerekli durumlarda cinsel partnerin de değerlendirilmesi ve tedavi edilmesi önerilir.

Toksoplazmozis, Toxoplasma gondii adlı parazitin neden olduğu bir enfeksiyon hastalığıdır.

Gebelik sırasında ilk kez geçirilen toksoplazma enfeksiyonu, bazı durumlarda plasenta yoluyla bebeğe geçerek doğumsal toksoplazmozise neden olabilir. Bu durum bebekte çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilse de, enfeksiyonun bebeğe geçme riski ve oluşturabileceği etkiler gebeliğin haftasına göre değişiklik gösterebilir.

Toksoplazmozis en sık:

• Az pişmiş veya çiğ etlerin tüketilmesi,
• İyi yıkanmamış meyve ve sebzelerin yenmesi,
• Enfekte kedi dışkısı ile temas etmiş toprak veya kumla temas edilmesi

sonucunda bulaşabilir.

Gebelikte tüm anne adaylarının toksoplazmozis açısından rutin olarak taranması konusunda uluslararası kılavuzlar arasında görüş birliği bulunmamaktadır. Bu nedenle testin gerekli olup olmadığına doktorunuz, yaşadığınız bölgenin özelliklerini ve kişisel risk faktörlerinizi değerlendirerek karar verecektir.

Toksoplazma IgM, enfeksiyonun yeni geçirilmiş olup olmadığını değerlendirmede kullanılan bir kan testidir. Ancak bu testin pozitif bulunması tek başına yeni geçirilmiş enfeksiyon olduğu anlamına gelmez. Gerekli durumlarda tanıyı netleştirmek amacıyla ek değerlendirme ve doğrulama testleri yapılabilir.

Sitomegalovirüs (CMV), toplumda oldukça yaygın görülen bir virüstür. Enfeksiyon çoğu erişkinde belirti vermeden veya hafif belirtilerle geçirilir.

Gebelik sırasında ilk kez geçirilen CMV enfeksiyonu, bazı durumlarda bebeğe bulaşarak doğumsal CMV enfeksiyonuna yol açabilir. Bu durumun bebek üzerindeki etkileri hafif olabileceği gibi, bazı olgularda işitme kaybı ve nörogelişimsel sorunlar gibi daha ciddi sonuçlara da neden olabilir.

Bununla birlikte, gebelikte tüm anne adaylarının CMV açısından rutin olarak taranması konusunda uluslararası kılavuzlar arasında görüş birliği bulunmamaktadır. Bunun başlıca nedenleri; tarama testlerinin yorumlanmasının her zaman kolay olmaması ve gebelik sırasında etkinliği kesin olarak kanıtlanmış standart bir tedavinin bulunmamasıdır.

CMV IgM, enfeksiyonun yeni geçirilmiş olup olmadığını değerlendirmede kullanılan bir kan testidir. Ancak bu testin pozitif bulunması da tek başına yeni geçirilmiş enfeksiyon olduğu anlamına gelmez. Gerekli durumlarda tanıyı netleştirmek amacıyla ek değerlendirme yapılabilir.

Bu nedenle CMV testi, doktorunuzun değerlendirmesi sonucunda gerekli görülürse istenebilir.

Şeker yükleme testi genellikle gebeliğin 24–28. haftaları arasında yapılır.

Ancak anne adayında aşağıdaki durumlardan biri varsa, gebelik şekeri açısından gebeliğin başında erken değerlendirme yapılması gerekebilir:

• Anne adayında obezite bulunması
• Önceki gebelikte gebelik şekeri öyküsü olması
• Önceki gebelikte 4500 gram veya üzerinde bebek doğurmuş olmak
• Birinci derece akrabalarda şeker hastalığı bulunması
• Polikistik over sendromu (PKOS)
• Doktorun diyabet açısından yüksek risk değerlendirmesi yapması

Erken gebelik döneminde yapılan değerlendirmenin amacı, gebelik öncesinden var olan ancak henüz tanı almamış diyabeti saptamaktır. Bu değerlendirme normal olsa bile, 24–28. gebelik haftaları arasında taramanın tekrarlanması önerilir.

Gebeliğin başlangıcında yapılacak testlerin bir kısmı için açlık gerekebilir. Özellikle AKŞ ölçülecekse genellikle en az 8 saatlik açlık önerilir. Ancak hemogram, kan grubu tayini, enfeksiyon tarama testleri ve birçok biyokimyasal test için her zaman aç olunması gerekmez.

Doktorunuz veya laboratuvar tarafından size farklı bir öneri yapılmadıysa, ilk gebelik muayenesinden önce testlerin açlık gerektirip gerektirmediğini öğrenmeniz faydalı olacaktır. Açlık gereken durumlarda genellikle su içebilirsiniz.

İlk gebelik muayenesinde çoğu zaman ultrason incelemesi de yapılır. Ultrason ile gebeliğin rahim içinde yerleşip yerleşmediği, gebelik kesesi, embriyonun gelişimi ve gebelik haftası değerlendirilir.

Gebeliğin haftasına göre inceleme karından veya vajinal yoldan yapılabilir. Hangi yöntemin kullanılacağına doktorunuz, gebelik haftasına ve görüntü kalitesine göre karar verir.

Gebeliğin haftasına bağlı olarak embriyonun veya bebeğin kalp atımları da görülebilir. Ultrason incelemesi, gebelik haftasının doğru belirlenmesine yardımcı olur ve gebeliğin normal şekilde ilerleyip ilerlemediği hakkında bilgi verir.

Gebeliğin çok erken döneminde yapılan ultrasonda gebelik kesesinin veya embriyonun henüz görülememesi her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez. Böyle durumlarda doktorunuz gerekli görürse incelemeyi belirli bir süre sonra tekrarlayabilir. Gerektiğinde ultrason bulguları ile kanda gebelik hormonu (β-hCG) düzeyi birlikte değerlendirilerek gebeliğin seyri daha doğru şekilde değerlendirilebilir.

Gebelik boyunca bebeğin büyümesini ve gelişimini değerlendirmek amacıyla, ihtiyaç duyulan haftalarda takip ultrasonları da planlanabilir.

İlk gebelik muayenesinde istenen laboratuvar testlerinin büyük bölümü aynı gün yapılabilir. Kan örneği alındıktan sonra gerekli kan testleri çalışılır ve aynı gün idrar örneği de verilebilir.

Test sonuçlarının çıkış süresi, yapılan teste göre değişebilir.

Hemogram, biyokimya, kan grubu ve rutin hormon testleri çoğu laboratuvarda aynı gün veya ertesi gün sonuçlanır.

Enfeksiyon tarama testleri ise laboratuvara bağlı olarak genellikle birkaç gün içinde sonuçlanır.

İdrar kültüründe bakteri üremesinin değerlendirilmesi gerektiğinden sonuçlar çoğunlukla birkaç gün içinde çıkar. Bazı durumlarda bu süre biraz daha uzayabilir.

Bazı test sonuçlarının normal sınırların dışında olması her zaman bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Doktorunuz tüm sonuçları birlikte değerlendirerek gerekli görürse ek incelemeler isteyebilir veya uygun tedaviyi planlayabilir.

Bazen tanıyı netleştirmek veya tedaviyi planlamak amacıyla bazı testlerin tekrarlanması ya da ek testler istenmesi gerekebilir. Bu durum her zaman önemli bir sağlık sorunu olduğu anlamına gelmez.

Bazı testlerin gebelikte genellikle bir kez yapılması yeterlidir. Ancak bazı testlerin belirli gebelik haftalarında tekrar edilmesi gerekebilir.

Örneğin hemogram, gebelik süresince anemi gelişip gelişmediğini değerlendirmek amacıyla belirli aralıklarla tekrar edilebilir. Gebelik şekeri taraması için yapılan şeker yükleme testi ise çoğunlukla gebeliğin 24–28. haftaları arasında uygulanır.

Gebelik sırasında yeni bir sağlık sorunu gelişirse veya takiplerde farklı bir durum ortaya çıkarsa, daha önce normal bulunan bazı testlerin tekrar edilmesi gerekebilir. Bu durum her zaman önemli bir sorun olduğu anlamına gelmez.

Testlerin tekrar gerekip gerekmediğine ve hangi aralıklarla yapılacağına doktorunuz, gebeliğinizin seyrini ve varsa risk faktörlerini değerlendirerek karar verecektir.

Gebeliğin başlangıcında önerilen temel laboratuvar testleri büyük ölçüde tüm anne adaylarında benzerdir. Ancak her gebelik farklıdır.

Anne adayının yaşı, kronik hastalıkları, kullandığı ilaçlar, önceki gebelik öyküsü, aile öyküsü ve mevcut risk faktörlerine göre doktorunuz ek testler isteyebilir.

Bu nedenle istenen testlerin kapsamı kişiden kişiye değişebilir.

İlk gebelik muayenesinde yapılan kan ve idrar testleri anneye veya bebeğe zarar vermez.

Kan örneği alınması yalnızca anneden az miktarda kan alınmasını gerektirir ve bebeğin gelişimini etkilemez. İdrar örneği verilmesi de tamamen güvenli bir işlemdir.

Bu testler, anne ve bebeğin sağlığını değerlendirmek ve olası sağlık sorunlarını erken dönemde belirlemek amacıyla yapılır.

Laboratuvar testlerinde normalden farklı bir sonucun bulunması her zaman ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez.

Gebelik sırasında bazı laboratuvar değerleri doğal olarak değişebilir. Ayrıca bazı sonuçların doğrulanması için testlerin tekrarlanması veya ek incelemeler gerekebilir.

Bazı laboratuvar sonuçları değerlendirilirken gebeliğe özgü normal değerler kullanılır. Bu nedenle gebe olmayan kişiler için normal kabul edilen değerlerden farklı sonuçlar, gebelikte normal olarak değerlendirilebilir.

Her laboratuvarın kullandığı ölçüm yöntemleri ve referans değerleri farklı olabileceğinden, sonuçlar laboratuvardan laboratuvara küçük farklılıklar gösterebilir. Bu nedenle sonuçlarınızı farklı laboratuvarların referans değerleriyle karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.

Doktorunuz test sonuçlarınızı gebelik haftanız, muayene bulgularınız ve diğer değerlendirmelerle birlikte yorumlayacaktır. Gerekli görürse ek tetkik isteyebilir veya uygun tedaviyi planlayabilir.

Sonuçlarınızla ilgili aklınıza takılan veya anlamadığınız konuları sağlık ekibinize sormaktan çekinmeyiniz.

İlk gebelik muayenesi, rutin kontrol muayenelerine göre genellikle daha uzun sürer.

Bu muayenede sağlık öykünüz ayrıntılı olarak değerlendirilir, fizik muayeneniz yapılır, gerekli görüldüğünde ultrason incelemesi gerçekleştirilir ve gerekli laboratuvar testleri istenir. Gerektiğinde ek değerlendirmeler de planlanabilir.

Muayenenin süresi yapılacak değerlendirmelere göre değişebilmekle birlikte genellikle 30–40 dakika arasında tamamlanır. Bu süre sağlık kuruluşuna, hekime, ultrason gereksinimine, risk durumuna ve görüşmenin kapsamına göre önemli ölçüde değişebilir. Evrensel veya bilimsel bir standart değildir.

Anne adayının sağlık durumu, önceki gebelik öyküsü veya mevcut risk faktörlerine göre gebeliğin başlangıcında istenecek tetkiklerin kapsamı değişebilir. Bu nedenle ilk gebelik muayenesinde sağlık durumunuzla ilgili ayrıntılı bilgi vermeniz, gebeliğinizin doğru şekilde değerlendirilebilmesi açısından önemlidir. Doktorunuz, gerekli gördüğü durumlarda temel testlere ek olarak ilave tetkikler de isteyebilir.

Özellikle aşağıdaki bilgileri doktorunuzla paylaşmanız önerilir:

• Daha önce geçirdiğiniz gebelikler, düşükler veya dış gebelik öykünüz
• Kronik hastalıklarınız
• Düzenli kullandığınız ilaçlar
• İlaç veya gıda alerjileriniz
• Daha önce geçirdiğiniz ameliyatlar
• Ailenizde kalıtsal veya önemli genetik hastalık öyküsü
• Sigara, alkol veya madde kullanımı
• Daha önce yapılan kan transfüzyonları veya geçirdiğiniz önemli enfeksiyon hastalıkları

Varsa daha önce yaptırdığınız kan tahlillerini, ultrason raporlarını ve düzenli kullandığınız ilaçların listesini muayeneye getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.

Muayene öncesinde aklınıza takılan soruları not almanız, görüşme sırasında merak ettiğiniz konuları unutmamanıza yardımcı olabilir.

İsterseniz eşinizin veya size destek olan bir yakınınızın da muayeneye katılması, verilen bilgilerin daha iyi hatırlanmasına ve aklınızdaki soruların birlikte değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.

Bu bilgilerin eksiksiz paylaşılması, gebeliğiniz için en uygun takip planının oluşturulmasına yardımcı olur.

Gebelik ve emzirme dönemlerinde annenin ideal kiloda olması hem anne hem bebeğin kısa ve uzun dönem sağlıklı olmaları için önemlidir.

Kilo almak gebeliğin doğal sonucudur. Fakat gebelik boyunca önerilen miktarda kilo almak gebelik sonuçlarını iyileştirir.

Gebelikte alınması önerilen kilo miktarı bazı faktörlere göre değişmektedir. Bu faktörlerin en başında gebelik öncesi anne adayının kilo durumudur. Bu kilo durumu Vücut Kitle İndeksi (VKİ) ile tarif edilmektedir. VKİ, kişinin ağırlığının boy uzunluğunun karesine bölünmesi ile elde edilir ve birimi kg/m² ‘dir. Örneğin 1,57 metre ve 60 kg ağırlığında bir kişinin VKİ,  60 / (1,57)² = 24,3 ‘dür.

Bu durumda gebelik boyunca anne adayının alması önerilen kilo miktarları 4 grup şeklindedir;

Özet olarak; eğer anne adayı gebelik öncesinde düşük kilolu (zayıf) ise gebelikte toplam alması önerilen kilo, normal kilolu bir kişiye göre biraz daha fazladır. Tersi olarak eğer gebelikten önce anne adayı fazla kilolu (balık etli) ya da obez (şişman) ise normal kilolu kişilere göre gebelik boyunca daha az kilo alması önerilir.

Evet. İlerleyen gebelik haftalarında ilk haftalara göre annenin bir miktar daha fazla kilo alması normaldir.

İlk 12-14 hafta toplam 0,5 – 2,5 kg arasında kilo almak normaldir. Fakat ilk 12-14 haftada anne adayının hiç kilo almaması ve bazen bulantı-kusma, besinlerden tiksinme ve aşerme gibi nedenlerden dolayı sağlıklı beslenemediğinden kilo bile vermesi normal kabul edilebilir.

Gebelik boyunca anne adayının gebelik haftalarına göre alması önerilen kilo miktarları 4 grup şeklindedir;

• Eğer gebelikten önce anne adayı “düşük kilolu” (VKİ; 18,5’dan az) grupta ise 14. haftadan itibaren gebelik boyunca haftada yaklaşık 450 gram alması önerilir.  
• Eğer gebelikten önce anne adayı “normal kilolu” (VKİ; 18,5-24,9 arasında) grupta ise 14. haftadan itibaren gebelik boyunca haftada yaklaşık 450 gram alması önerilir. 
• Eğer gebelikten önce anne adayı “fazla kilolu” (VKİ; 25-29,9 arasında) grupta ise 14. haftadan itibaren gebelik boyunca haftada yaklaşık 270 gram alması önerilir.  
• Eğer gebelikten önce anne adayı “obez” (VKİ 30’dan fazla) grupta ise 14. haftadan itibaren gebelik boyunca haftada yaklaşık 230 gram alması önerilir.

Kaynak: Institute of Medicine and National Research Council. 2009. Weight Gain During Pregnancy: Reexamining the Guidelines.

İlk 12-14 haftada (1. trimester) genellikle günlük rutin alınan kalori yeterlidir ve gebenin ekstra kalori almasına gerek yoktur. Buna rağmen;

Ekstra kaloriler yoğurt, taze meyveler ya da kabuklu yemişlerle ara öğünler şeklinde alınabilir.

Hayır. “Gebelikte iki kişi (hem anne hem bebek) için yemelisin ve iki kat yemelisin” düşüncesi oldukça yanlıştır. İki kişi için beslenmek gerekliliği doğrudur ve artmış kalori ve besin ihtiyacı büyüyen ve gelişen bebek ve anne sağlığı için gereklidir fakat bu iki kat besin almak anlamına gelmemektedir. Bunun yerine “iki kat daha sağlıklı ve dengeli beslenmek” prensibi önerilir.

Gebelikteki artmış kalori ve besin ihtiyacı besin değeri yüksek yiyeceklerin tüketilmesi ile karşılanmalıdır.

Aşırı kilolu olmak genel sağlık sorunlarının dışında gebelikte ve doğumda bir çok sorunlara yol açabilir. Bunlar; gebelikte yüksek kan basıncı (hipertansiyon), gebelik zehirlenmesi (preeklampsi), erken doğum ve gebelik şekeridir.

Ayrıca annenin aşırı kilolu olması bebeğin de kilolu olmasına (makrozomi) neden olabilir. Sonuç olarak bebeğin kilosu arttıkça doğumda sorunlar yaşanmasına neden olabilir (örn. doğum yolu yırtıkları veya sezaryen zorunluluğu gibi riskler artar).

Hekiminiz ve diyetisyen önerileri ile oluşturulan beslenme ve egzersiz programları ile sağlıklı bir gebelik geçirme şansınız artacaktır. Bu durumda hastanın doktor ve diyetisyen ile iletişim halinde olması daha faydalı olacaktır.

İlk 3 ayda annenin kilo almaması bebek için sorun teşkil etmez. Gebeliğin bu ilk haftalarında anne adayı bulantı-kusma, besinlerden tiksinme ve aşerme gibi nedenlerden dolayı sağlıklı beslenemez. Bu nedenlerle annenin ilk 3 ayda kilo bile vermesi sık görülen bir durumdur ve normal kabul edilebilir.

Doğumdan sonra en kısa zamanda diyet ve egzersiz programlari ile gebelikte alınan fazla kilolar verilebilir.

Aşırı kilolu yada obez hastalar çoğu zaman gebelikte önerilen kilodan daha fazla kilo alan gebelerdir ve sonuç olarak doğum sonrası kiloları daha fazla olmaktadır. Gebelik öncesi normal kiloya sahip olan her 7 kadından biri doğum sonrası aşırı kilolu kategorisine geçmektedir.

Evet. Emzirmenin ilk 6 ayında günlük ekstra 330 kilo kalori ve 6 aydan sonra günlük ekstra 400 kilo kalori alınması önerilir.

Proteinler hem bebeğin büyümesi hem de annenin metabolizması için gereklidir. Bu yüzden proteinden zengin gıdaların tüketilmesi oldukça önemlidir.

Ayrıca gebelikte bol miktarda çeşitli meyve ve sebze tüketilmesi önerilir. Sebze ve meyveler vitamin ve mineral sağlaması dışında posa içerir. Posa sindirimi kolaylaştırır ve kabızlığı önlemeye yardımcı olur. Taze meyve ve sebzeler tüketilmeden önce mutlaka bol su ile yıkanmalıdır.

Gebelikte her hafta 1-2 öğün balık tüketilmesi önerilir. Tüketilen balığın civa yönünden fakir olması önemlidir.

Ayrıca deniz ürünleri, et, kümes hayvanları, veya yumurta gibi gıdalar sadece güvenli bir şekilde pişirildiklerinde tüketilmelidir. Gebelikte ihtiyacı artan folik asidi daha fazla almak için folik asitten zengin gıdalar olan yeşil yapraklı sebzeler, turunçgiller, fasulye ve baklagiller daha fazla tüketilmelidir.

Gebelikte protein tüketimi, her gün proteinden zengin farklı gıdaların tüketilmesi şeklinde olmalıdır.  

Meyveler taze, konserve, donmuş ya da kurutulmuş olarak tüketilebilir. Meyve suyu yerine meyvenin kendisinin tüketilmesi daha sağlıklı olacaktır.

Bir öğünde yenilen besinlerin yarısının meyve ve sebzelerden oluşması önerilir.      

Sebzeler çiğ, konserve, donmuş, kurutulmuş ya da %100 sebze suyu olarak tüketilebilir. Salata için koyu yeşil yapraklı sebzeler önerilir. Bir öğünde yenilen besinlerin yarısının meyve ve sebzelerden oluşması önerilir.

Doğru balıklar uygun şekilde tüketildiği sürece gebelikte balık tüketmek faydalıdır ve önerilmektedir. Balıkların çoğunda az yağ, bol protein ve yüksek miktarda omega-3 yağ asidi bulunur. Bazı bilimsel çalışmalarda Omega-3 yağ asidinin bebeğin beyin gelişimi için önemli olduğu bulunmuştur.