Jinekolojide laparoskopik (kapalı yöntem) cerrahi; cerrahi aletlerin ve kameranın karın cildinde açılan küçük kesilerinden (deliklerden) karın içine girilmesi ile yapılan bir ameliyat şekli olarak tarif edilebilir. Laparoskopik cerrahinin açık cerrahiden en büyük farkı ciltteki kesilerin açık cerrahiye göre çok küçük olmasıdır. Laparoskopik cerrahi bazen “minimal invazif cerrahi” olarak da adlandırılır.
Laparoskopide kullanılan aletler açık cerrahiye göre farklılık gösterir. Laparoskop (teleskop), içinde optik sistem barındıran ve kendisine bağlanan kamera yardımı ile karın içindeki görüntünün tv ekranına aktarılmasına olanak sağlayan (genellikle 37 cm) bir alettir. Laparoskop sayesinde karın içindeki bütün organlar ve ameliyat yapılan alan ameliyat boyunca görüntülenir.
Laparoskopun başlıca görevi ameliyat esnasında görüntüyü sağlamasıdır. Bunun dışında ameliyat esnasında yardımcı aletler de kullanılır. Bu aletler yine küçük (genellikle 0,5 cm) kesilerden karın içine gönderilerek görüntü eşliğinde ameliyat yapılır.
Özetle laparoskopi küçük deliklerden yapılan bir ameliyat şeklidir. Açık ameliyata göre bir çok avantajları mevcuttur fakat her ameliyat şeklinde olduğu gibi laparoskopinin de bazı nadir risklerinin mevcut olduğunu unutmamak gerekir.
SIK SORULAN SORULARLA – Laparoskopi (Kapalı Ameliyat) Nedir? Nasıl Yapılır?
#1 Hasta uyuduktan sonra –ameliyata başlamadan önce— hangi hazırlıklar yapılmaktadır?
Özet olarak hasta uyuduktan sonra göbek çukurundan (umbilikustan) yaklaşık 1 cm’lik cilt kesisi yapılır. Bu kesiden özel ve büyük bir iğne olan “veres iğnesi” yardımı ile karın boşluğuna girilir. Ardından veres iğnesi yardımıyla karın içi belli bir basınca kadar karbon dioksit gazı ile doldurulur.
Burada batına gaz verilmesinin amacı karın organlarını karın duvarından uzaklaştırarak rahat ameliyat yapılmasına olanak sağlamaktır. Karın boşluğu gazla doldurulduktan sonra göbek çukurundaki delikten karın boşluğuna laparoskop (teleskop) girilir ve karın organları ekranda görülür hale getirilir. Ardından görüntü altında 2-3 adet 0,5 cm’lik yardımcı delikler (portlar) açılır ve ameliyata başlanır.
Ameliyat sonunda batın içindeki gaz boşaltılır.
#2 Ameliyat bitiminde neler yaşayacağım?
Ameliyat bitiminde anesteziden toparlanmanız için ameliyathane içinde ayrı bir odaya alınacaksınız ve bu odada ayılana kadar bir süre yakından takip edileceksiniz. Ayıldıktan sonra servisteki yatağınıza alınacaksınız fakat anestezinin etkisi genelde 2-3 saate kadar devam edebilir.
Ameliyattan sonraki birkaç gün bir miktar halsizlik ve karında rahatsızlık hissi normal kabul edilebilir. Ayrıca ameliyat günü en fazla olmak üzere ve günden güne azalan şiddette ameliyat kesi yerlerinde bir miktar ağrı normal kabul edilir. Ayrıca ameliyat esnasında batın içinde kullanılan gazdan dolayı ameliyat sonrası dönemde omuz ve bel ağrısı gelişebilir. Tüm bu ağrılar çoğu zaman birkaç güne azalacaktır ve bu sürede ağrı kesici ilaçlar alınabilir.
Ameliyat esnasında anestezi vermek için ağızdan yerleştirilen tüp boğazda tahriş yapabilir ve ameliyat sonrası birkaç gün boğazda ağrı ve tahriş hissi olabilir. Rahatsızlık hissini azaltmak için boğaz pastili ya da gargara kullanılabilir.
#3 Ameliyat sonrasında ne kadar hastanede kalmam gerekiyor?
Eğer ameliyat esnasında ya da ameliyat sonrası dönemde ameliyatla ilgili herhangi bir sorun gelişmemişse ve hastanın ameliyat sonrası hastanede yatmasını gerektiren riskli kronik bir hastalığı yok ise hasta çoğu zaman ertesi gün evine gidebilir.
Bazen çok kısa süren (tüplerin bağlanması gibi) işlemlerden sonra hasta aynı gün evine gönderilebilir.
#4 Ameliyat sonrası dönemde hangi durumlarda doktoruma bilgi vermeliyim ya da acil servise başvurmalıyım?
Ana kural olarak ameliyat sonrası dönemde hasta her gün biraz daha iyiye gitmelidir. Ağrısı, halsizliği ve bulantısı günden güne azalmalıdır. Eğer iyileşme olmuyorsa ya da kötüye gitme varsa mutlaka bu durum doktora bildirilmelidir.
Ayrıca ateş, şiddetli ya da kötüye giden karın ağrısı, baygınlık hissi, karında aşırı şişkinlik (distansiyon), idrar ve büyük tuvaletini yapamama hissi ve fazla miktarda vajinal kanama gibi durumlarda acil servise başvurmak gerekmektedir.
Yara yerlerinde kızarıklık, şişme ya da yaradan akıntı gelmesi gibi durumlarda doktora bilgi vermek gerekir.
#5 Laparoskopik ameliyatların açık ameliyatlara göre avantajları nelerdir?
Laparoskopik (kapalı) ameliyatların açık ameliyatlara göre bir çok avantajları bulunmaktadır. Laparoskopik ameliyatlardan sonra hastalar açık ameliyatlara göre daha hızlı toparlandıkları için normal hayatlarına ve işlerine daha çabuk dönmektedirler. Bu durum hastanın günlük yaşantısı için çok büyük bir avantaj teşkil etmektedir. Diğer yandan hastanın işine daha çabuk dönmesi bir çok hasta için daha az maddi kayıp anlamına gelmektedir.
Ayrıca kapalı ameliyatlardaki küçük kesilerin olması hem daha az ağrı ve hem de daha hızlı iyileşme süresi ile beraberdir.
| Laparoskopik Ameliyat | Açık Ameliyat | |
| Ameliyat sonrası ağrı | Daha az (genelde daha tolere edilebilir düzeyde) | Çok (ilk 1-2 gün şiddetli olabilir) |
| Cilt kesi uzunluğu | 3-4 adet küçük (0,5 cm) | Tek bir adet ve büyük (genelde ortalama 8-12 cm) |
| Hastanede kalış süresi | Genelde 1 gün | Ortalama 2-3 gün |
| Ameliyat sonrası toparlanma süresi | Daha hızlı | Daha uzun sürede |
| Ciltte kesi yerinde enfeksiyon riski | Daha az (küçük kesiler oldukları için) | Normal |
#6 Laparoskopik ameliyatların komplikasyonları nelerdir?
Her ameliyat tipinde olduğu gibi laparoskopik ameliyatlarda da komplikasyon görülme olasılığı mevcuttur.
Komplikasyonların görülme şekilleri çeşitlidir. Bazı komplikasyonlar direk hastayı uyutmak için verilen genel anesteziye bağlı olarak gelişebilir ve bu komplikasyonlar çoğu zaman ameliyat esnasında oluşur. Anesteziye bağlı ciddi komplikasyonlar çok nadirdir fakat ölüme kadar varan (1/10.000 oranında) ciddi komplikasonlar gelişebilir.
Ameliyata bağlı komplikasyonlar çoğu zaman ameliyat esnasında ya da ameliyattan hemen sonraki dönemde görülmelerine karşın bazı durumlarda ameliyattan birkaç gün ya da haftalar sonra da komplikasyon gelişebilir. Bu yüzden hastanın taburcu olduktan sonraki dönemde de takibinin devam etmesi ve gerektiğinde doktoru ile iletişim halinde olması oldukça önemlidir.
Ayrıca hastanın anormal durumların farkında olması ve gerektiğinde doktoruna bildirmesi ya da acil servise başvurması oldukça önemlidir.
Jinekolojide laparoskopi ameliyatlarına bağlı oluşabilecek olası bazı komplikasyonları 1. ameliyat esnasında ve 2. ameliyat sonrasında oluşabilcek komplikasyonlar diye 2’ye ayırmak gerekir.
- Ameliyat esnasında oluşabilecek komplikasyonlar; damar açılmasına ya da yaralanmasına bağlı şiddetli kanamalar ve bu kanamalara bağlı acil kan verilmesi ihtiyacı, ameliyat esnasında barsak, mesane, üreter, mide ya da sinir yaralanmaları, zorunluluk halince açık ameliyata geçiş (konversiyon).
- Ameliyat sonrası dönemde oluşabilecek komplikasyonlar; karın içinde ya da ciltteki kesi yerlerinde enfeksiyon, iç kanama, yaraların açılması ya da geç iyileşmesi, ciltteki kesi yerlerinde kanama ya da fıtıklaşma.
#7 Hangi durumlarda laparoskopi ameliyatı daha zor oluyor ya da komplikasyon görülme ihtimali artıyor?
Ameliyatla ilgili olası problemler, riskler ve komplikasyonlar ameliyatın tipine göre değişmektedir (örn. basit bir tüplerin bağlanması ameliyatında endometriozis ya da kanser ameliyatlarına göre sorun yaşanma olasılığı daha az olacaktır). Ayrıca hastanın daha önce karından herhangi bir ameliyat geçirmiş olması şimdiki ameliyatı zorlaştırabilir ve komplikasyon riskini arttırabilir.
Bunun yanısıra hastada var olan bazı kronik hastalıklar ameliyatla ilgili riskleri arttırabilir. Bu hastalıklardan bazıları; şeker hastalığı (DM), hipertansiyon, koroner arter hastalığı ve aşırı kilodur.
Aşırı kilolu (obez) hastalarda karın duvarı ve karın içi artmış yağlara bağlı olarak ameliyat teknik olarak daha zor olacaktır. Aşırı kilolu hastalarda ayrıca artmış enfeksiyon riski, yara iyileşmesinde problemler ve artmış derin ven trombozu riskleri de mevcuttur.
#8 Hangi jinekolojik ameliyatlar laparoskopik yapılabilir?
Daha önceden sadece açık yöntemle yapılabilen bir çok ameliyat artık günümüzde laparoskopik olarak yapılabilmektedir. Bu ameliyatlar; tüplerin bağlanması, rahim alınması (histerektomi), yumurtalık kisti alınması (over kistektomi), myomların alınması (myomektomi), endometriozis, dış gebelik ameliyatı, idrar kaçırma ve rahim sarkması ameliyatlerı ve bazı jinekolojik kanserlerin erken saflarında laparoskopi yapılabilir.
Laparoskopi bazen bir hastalık ya da durumun nedenini ortaya koymak için de yapılabilir (diagnostik laparoskopi). Örneğin kısırlık, endometriozis, kronik pelvik ağrı ya da ani başlayan karın ağrısının (akut batın) nedenlerini bulmak için diagnostik laparoskopi yapılabilir. Eğer ameliyat esnasında hastalığı açıklayacak anormal bir durum saptanırsa aynı anda anormal durum düzeltilebilir (operatif laparoskopi).
#9 Myomlar laparoskopik alınabilir mi?
Rahimde büyüyen myomlar uygun hastalarda laparoskopik yöntem ile alınabilir. Burada myom alma ameliyatının açık ya da kapalı olmasına karar verilirken; myomların sayısı, büyüklüğü, rahim içindeki yerleri, doktorun laparoskopi tecrübesi ve laparoskopide kullanılan malzemelerin mevcut olması gibi hususlara göre karar verilir.
#10 Endometriozis hastalarında laparoskopi yapılıyor mu?
Laparoskopi endometriozis hastalığının teşhis ve tedavisinde sıklıkla kullanılan bir cerrahi yöntemdir. Eğer endometriozis hastalığına ait şikayet ve bulgularınız var ise ve ilaç tedavisinden fayda görmediyseniz doktorunuz endometriozis hastalığının teşhis ve tedavisi için size laparoskopi önerebilir.
Ameliyat esnasında karın içinde endometriozise bağlı lezyonlar laparoskop yardımı ile görülebilir ve aynı seansta lezyonlar çıkartılabilir.
#11 Laparoskopik ameliyatlar hangi anestezi tipi ile yapılmaktadır?
Laparoskopik ameliyatların tamamı genel anestezi ile yani uyutularak yapılmaktadır.
Spinal ya da epidural anestezi ile laparoskopik ameliyatlar yapılmamaktadır.
#12 Laparoskopik ameliyatlar daha mı uzun sürmektedir?
Ameliyat süresi bazı durumlarda laparoskopik ameliyatlarda biraz daha uzun olabilir. Bu durum bazen laparoskopik ameliyatların dezavantajı gibi kabul edilebilir.
Fakat ameliyat süresini belirleyen bir çok faktör (cerrahın tecrübesi, vakanın karın içi yapışık ve zor olması, komplikasyon gelişmesi gibi) bulunduğundan sadece ameliyat süresine bakarak karar vermek (laparoskopiden vazgeçmek) doğru olmayacaktır çünkü diğer yandan laparoskopik ameliyatın açık ameliyatlara göre bir çok üstünlükleri mevcuttur.
#13 Laparoskopik ameliyat esnasında açık ameliyata dönme riski var mı? Hangi durumlarda açık ameliyata dönülmektedir?
Laparoskopik olarak başlayan her ameliyatın nadir de olsa açık ameliyata dönme olasılığı mevcuttur.
Bu nadir durumlar şunlardır; 1. Laparoskopi ile ilk batın içi değerlendirildiğinde kanser yada kanser şüphesi bir durum var ise ya da ameliyatın tamamlanması için daha büyük bir cilt kesisi gerekiyorsa 2. Açık ameliyat gerektirecek komplikasyon gelişmişse (örn. barsak yada üreter yaralanması gibi) 3. Büyük damar yaralanmasına bağlı ve kapalı olarak durdurulamayan şiddetli karın içi kanama oluşmuşsa doktorunuz ameliyatı acil olarak açık ameliyata çevirebilir.
Laparoskopik olarak başlayan bir ameliyatın açık olarak tamamlanması yanlış ya da hatalı bir durum değildir. Ameliyat esnasında karar verildiği, gereklilik için yapıldığı ve yapılmasının hasta için daha doğru olduğunu unutmamak gerekir.